Evde kompost nasıl yapılır? Başlangıç rehberi

Kompost nedir, neden yapılır?

Kompost, bakteri, mantar, solucan ve diğer küçük canlıların organik maddeyi parçalayarak oluşturduğu koyu renkli, ufalanan ve toprak kokulu malzemedir. Güçlü bir gübre değildir ama toprağa ekleyebileceğiniz en yararlı şeylerden biridir.

• Daha iyi toprak yapısı: Ağır killi toprağı gevşetir, kumlu toprağın su tutmasına yardım eder.
• Yavaş besin: Aylar boyunca az miktarda besin bırakır, topraktaki canlıları besler.
• Daha az çöp: Mutfak ve bahçe atıkları çöpe gitmez.
• Tasarruf: Daha az torba toprak düzenleyici ve malç alırsınız.

Yeşil ve kahverengi: iki temel malzeme

Mikroorganizmalar iki tür besine ihtiyaç duyar. Yeşil malzemeler taze, nemli ve azotça zengindir; süreci hızlandırır. Kahverengi malzemeler kuru, odunsu ve karbonca zengindir; enerji sağlar ve hava boşluklarını açık tutar. Fazla yeşil ıslak ve kokulu bir yığın, fazla kahverengi ise neredeyse hiç değişmeyen bir yığın verir. Pratik bir başlangıç, hacimce her kova yeşile 2–3 kova kahverengidir (tahmini).

Neler konur, neler konmaz?

Ev tipi yığın, tüm mikropları ve tohumları öldürecek kadar ısınmaz; bu yüzden bazı malzemeler dışarıda kalmalı. Emin değilseniz koymayın.

⚠️ Kedi veya köpek dışkısını asla eklemeyin: ev yığınında ölmeyen parazitler taşıyabilir. Et, süt ürünü ve yağ fareleri çeker ve kötü koku yapar.

Yöntem seçimi

Yöntemi alanınıza ve ne kadar atık ürettiğinize göre seçin. Hepsi aynı yeşil-kahverengi mantığıyla çalışır.

Adım adım kurulum

Bahçede kutu veya yığın için:

1. Yeri seçin: Düz, su tutmayan, yarı gölge ve mutfaktan kolay ulaşılan bir yer. Kutuyu çıplak toprağa koymak solucanların ve mikroorganizmaların girmesini sağlar.
2. İri bir taban yapın: Hava dolaşsın ve fazla su süzülsün diye en alta 10–15 cm ince dal veya saman serin.
3. Yeşil ve kahverengiyi katmanlayın: Mutfak artıklarını ve taze malzemeyi ekleyin, her seferinde üzerini daha kalın bir kahverengi katmanla örtün. En üstte her zaman kahverengi olsun; sinek ve kokuyu önler.
4. Büyük parçaları doğrayın: Sap, kabuk ve kartonu yaklaşık 5 cm veya daha küçük parçalara bölün; çok daha hızlı ayrışır.
5. Nemi kontrol edin: Kuru katmanları sulayın, ıslak olanlara kahverengi ekleyin.
6. Bir avuç toprak veya eski kompost ekleyin: Süreci başlatacak mikroorganizmaları getirir.
7. Beslemeye devam edip karıştırın: Aynı şekilde eklemeyi sürdürün, yığını birkaç haftada bir karıştırın.

Nem, hava ve karıştırma

Kompost mikroorganizmaları hem suya hem oksijene ihtiyaç duyar.

• Nem: Bir avuç alıp sıkın. Sıkılmış sünger gibi olmalı: nemli, en fazla bir iki damla su. Kupkuruysa süreç durur; su damlıyorsa hava kalmaz ve yığın ekşir.
• Hava: İri kahverengi malzeme hava kanallarını açık tutar. Kalın çim katmanlarından kaçının; sıkışıp sümüksü hale gelir.
• Karıştırma: Yığını 2–4 haftada bir (tahmini) bel küreği veya yabayla karıştırmak taze hava verir, dış kısmı sıcak merkeze taşır. Hiç karıştırmasanız da olur, sadece daha yavaş.
• Isı: Büyük ve dengeli bir yığın (yaklaşık 1 × 1 × 1 m veya daha büyük) içeride belirgin şekilde ısınabilir. Küçük kutular serin kalır; bu normaldir.

Kompost ne zaman hazır olur?

Olgun kompost koyu kahverengi, ufalanan ve orman toprağı gibi kokan bir malzemedir. Birkaç dal veya yumurta kabuğu parçası dışında başlangıçtaki artıklar tanınmaz. Yığın da başlangıç hacminin yaklaşık yarısına iner.

• Karıştırılan sıcak yığın: yaklaşık 2–4 ay (tahmini).
• Karıştırılmayan kutu: yaklaşık 6–12 ay (tahmini).
• Solucan kutusu: solucan gübresi yaklaşık 3–6 ayda alınabilir (tahmini).

İri parçaları eleyip kutuya geri atın. Olgunluğu basitçe test edin: bir saksıya kompost koyup birkaç tere tohumu ekin; normal çimlenip büyüyorsa hazırdır.

Olgun kompostu kullanma

• Bahçe tarhları: İlkbahar veya sonbaharda 3–8 cm kalınlıkta serip üst toprağa hafifçe karıştırın ya da malç olarak bırakın.
• Saksı toprağı: Yaklaşık 1 ölçü kompostu 3–4 ölçü saksı toprağıyla karıştırın (tahmini). Saf kompost saksı için fazla yoğun ve zengindir.
• Fideler: Tohum çimlendirme karışımında az kullanın veya hiç kullanmayın; genç fideler ince ve besince fakir ortamı sever.
• Çim ve ağaçlar: Eleyip çimin üzerine ince serin ya da ağaç dibine gövdeye değdirmeden halka şeklinde malç yapın.

⚠️ Saksılarda yalnızca tam olgunlaşmış kompost kullanın. Yarı olgun kompost saksıda ayrışmaya devam edip ısınabilir ve köklere zarar verebilir.

Sık görülen sorunlar ve çözümleri

Sık sorulan sorular

Kompostlu toprağı seven bitkiler

DomatesKabakBiberMarulFesleğenGülÇilekBal Kabağı